Romulus en Remus

 

In zaal zeven van de ‘Pinacoteca Capitolina (Sala di Santa Petronilla), onderdeel van de musea van het Capitool in Rome, hangt dit schilderij van Rubens niet voor niets op een prominente plaats. Het stelt de tweelingbroers Romulus en Remus voor die volgens de legende Rome stichtten op 21 april 753 voor Christus. Natuurlijk is ook de bekende wolvin afgebeeld die de knaapjes heeft opgevoed tot ondernemende burgers.

Het verhaal over deze broers is 600 jaar later geschreven door Vergilius in zijn epos Aeneas. Hun moeder heette Rhea Silvia en vader was een echte god: Mars. Enfin, moeder werd vermoord en de zonen werden in een rieten mandje gedropt en in de tiber gedumpd. Gelukkig was daar dus die wolvin die de babies vond en meenam naar haar grot en zich gedroeg als een verantwoordelijke stiefmoeder. De ambitieuze broers broers wilden op zekere leeftijd een stad stichten maar kwamen er niet helemaal uit wie daar mocht heersen en Romulus vermoordde toen Remus voor de zekerheid. Was het andersom geweest dan spraken wij nu van Reme en niet van Rome.

Nu denkt u waarschijnlijk; het zal wel, het is niet voor niets een legende. Nu wil het geval dat niet lang geleden de bewuste ‘grot’ is ontdekt in 1 van de 7 heuvels van Rome namelijk Palatijn. De autoriteiten zijn er vaak als de kippen bij om dergelijke vondsten in gewicht op te blazen maar nu lijkt er toch meer aan de hand. Italiaans Archeologe Irene Lacopi, die bezig betrokken was bij restauratiewerkzaamheden van het paleis van Keizer Augustus, is er vrij zeker van dat het de ‘Lupercale’, de grot van de wolvin betreft.

Er werd een gave mozaïekkoepel ontdekt op 15 meter diepte (zie foto) en de dateringen stemmen overeen met de ontstaansgeschiedenis van Rome. Klopt het allemaal voor de volle honderd procent zoals Irene Lacopi en de autoriteiten beweren? Waarschijnlijk niet: Professor Adriano La Regina, Professor Fausto Zevi en Professor Henner von Hesberg wijzen haar claim zeer resoluut doch collegiaal af vanwege ‘topografische’ en ‘stilistische’ redenen. Zij concluderen dat de grot een nymphaeum (tempel geweid aan bronnimfen) is of een triclinium (eetzaal’ uit de tijd van Nero. Jammer dat Irene geen wolvenspeelgoed of kindertekeningen heeft gevonden van Romulus of Remus.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Straparola

Giovanni Francesco “Gianfrancesco” Straparola (c. 1480 – c. 1557) was de eerste schrijver die het sprookje ‘De gelaarsde kat’ noteerde. Hij ging de gebroeders Grimm voor en ook de schrijver van veruit de bekendste versie van dit verhaal, Charles Perrault (uitgegeven in 1697 in de reeks ‘Sprookjes van Moeder de Gans’).

Straparola woonde in Caravaggio een bezienswaardig plaatsje niet ver van Bergamo. In die tijd was er nog niets geregeld wat namen betreft. Buiten zijn woonplaats zal men hem Gianfrancesco Caravaggio hebben genoemd: in zijn eigen stad had hij de bijnaam Straparola (Gianfrancesco ’de Wauwelaar’).

Het verhaal, wie kent het niet, gaat over de erfenis van een molenaar voor drie zoons . De oudste krijgt de molen, de middelste de ezel en de jongste de poes. Die waardeloze poes bleek goud waard. De kat bleek bijzonder intelligent en wist zijn baas rijkdom en geluk te bezorgen. De poes noemde zijn baasje ‘Markies van Carabas’. De listige poes wist hem te koppelen aan een beeldschone prinses en uiteraard leefden zij nog lang en gelukkig.

We zien sprookjes als typisch Noord-Europees maar vreemd genoeg stammen veel oude verhalen uit Italie. Dus nu de tip: een aardige boek is ‘Italiaanse sprookjes’ verzameld door Italo Calvino (uitg. spectrum 2011). We komen ‘voorlezenderwijs’ meer aan de weet over de Italiaanse cultuur en mentaliteit.

(illustratie: Walter Crane. De gelaarsde kat op bezoek bij de koning)

 

Posted in Cultuur, Italië, Uncategorized | Leave a comment

Water

Pellegrino drinken we natuurlijk uitsluitend zo dicht mogelijk bij de bron; dus als we gaan kuren in San Pellegrino Terme of daar van de charme van deze plaats willen proeven. Water uit de fles ligt namelijk onder vuur. Tegenstanders hebben een punt. Wereldwijd worden er jaarlijks 200 miljard flessen water gedronken en water drinken uit een fles uit verre streken mag je gerust decadent noemen, tenminste als er goed water voor handen is. Hoe vaak laboratoriumtesten ook uitwijzen dat kraanwater net zo zuiver of zelfs zuiverder is dan bronwater uit een fles (en een klein beetje goedkoper), de verleiding van mooie etiketten en vooral ook de bubbeltjes winnen het van ons verstand. Als we een blik werpen op de waterkaart in een restaurant, is het toch leuk om een leuke fles aan te laten rukken die goed bij het eten past.

San (= sint) Pellegrino (= pelgrim) Terme (= bron) is trouwens een mooi gelegen plaatsje in de uitlopers van de Alpen dat ongeveer 5000 inwoners telt, zo’n dertig kilometer noordelijk van Bergamo. We vinden daar sporen uit een nabij verleden toen de rijken der aarde de tijd bij voorkeur doorbrachten met kuren. Ziek of niet ziek, dat deed er niet veel toe. En waar water allemaal niet goed voor is….  Hoewel laatst in Duitsland opschudding ontstond nadat sporen van uranium waren gevonden in een fles Pellegrino. De bronwaterfabriek met de mooie rode ster reageerde laconiek ´niet meer dan in leidingwater.´ leuker is natuurlijk dat Leonardo da Vinci zeer te spreken was over de kracht van dit smakelijke watertje ver voor 1900 (de tijd dat overal in Europa de waterfabrieken uit de grond schoten).

De foto is genomen in San Pellegrino Terme waar men gespecialiseerd is in de behandeling van reumatische en dermatologische aandoeningen dankzij, naar het schijnt, de aanwezigheid van zwavel- en alkalische bronnen alsmede van koolzuurhoudend bronwater.

Posted in Faits divers, Gardameer, Italië | Leave a comment

Tombe

Wij Nederlanders interesseren ons nauwelijks voor de graven van onze helden. Waar ligt Rembrandt? (Wikipedia rept er met geen woord over) Zelfs het praalgraf van Michiel de Ruyter in de Nieuwe Kerk in Amsterdam is bij weinigen bekend.

In Italie ligt dat anders. Daar wordt nog steeds ruzie gemaakt tussen de steden Florence en Ravenna om de stoffelijke resten van dichter/schrijver/politicus Dante Alighieri (Florence 1265 – Ravenna 1321). In Florence is de voor hem bestemde graftombe in de Santa Groce al eeuwen leeg gebleven. De erkenning door zijn geboortestad waar hij lang verbleef, kwam te laat. Het Florentijnse gemeentebestuur stuurt, zo melden de naslagwerken, sinds 1325 jaarlijks een kruik met olijfolie en een palmtak naar Ravenna met het verzoek om de stoffelijke resten van ‘Onze Grootste Zoon’ terug te geven. Een nazaat van Dante, Graaf Pieralvise Serego Alighieri, weigerde een paar jaar geleden nog een hoge onderscheiding van het Florentijnse stadsbestuur wegens ‘te weinig getoond berouw…’ Dante werd namelijk ooit uit Florence verbannen en dat is bij de Dantetjes niet snel vergeten, laat staan vergeven.

Goed, wij gaan niet naar de gevulde graftombe van Dante in Ravenna of de lege in Florence maar wat bezoeken we dan wel in Ravenna? De mozaïeken natuurlijk! Ze zijn zo mooi dat zelfs kunstenaar Gustav Klimt ze speciaal ging bezoeken in de kerken verspreid over de oude stad. Het zijn vooral de vergulde steentjes die indruk op hem maakten. ‘De Kus’, een van de topstukken van de 20e eeuw, zou zonder zijn reis naar Ravenna niet gemaakt zijn. Natuurlijk kunnen we niet allemaal bij thuiskomst een meesterwerk maken, maar dat al die honderdduizenden gekleurde steentjes ons iets doen staat bij kijf.

Aan Dante’s tombe valt niet veel te zien. (we zien hier Dante geportretteerd door Allessandro Botticelli) Dante moet je lezen.

 

Posted in Italië, Kunst, Uncategorized | Leave a comment

Morgante

Wie Florence bezoekt komt niet om deze dwerg heen. Zowel op een schilderij (Agnolo Bronzino) in het Uffizi museum als in de vorm van sculptuur (Valerio Cioli) in de schitterende tuinen van Boboli bij het Piazza Pitti. Model voor deze corpulente kleine man (als een Boeddhabeeld zittend op een schildpad beduidend steviger dan op het doek) stond de lievelings hofnar van Cosimo I de’ Medici: Braccio di Bartolo die beter bekend als Morgante (naar een populair gedicht van Luigi Pulci uit de 15e eeuw).  In 2010 is het doek grondig hersteld want het was nogal verminkt in de 18e eeuw; zijn lichaam was met wijnbladeren bedekt. Op de schilderijen zien we hem tijdens de jacht (de uil op zijn schouder diende om vogeltjes te vangen) er is nog een tweede doek in dezelfde pose: gezien van achteren alsof de schilder ons wil laten zien hoe een dwerg er precies uitziet en, naar het schijnt, om te demonstreren dat een schilderij eigenlijk beter in staat is om de werkelijkheid te tonen dan een beeldhouwwerk. Een schilderij was ook veel goedkoper.

Morgante mag dan wel de favoriete hofnar zijn geweest (er waren vele dwergen destijds die de elite aan het hof moesten vermaakten) hij werd alles behalve respectvol behandeld. Tot de ernstigste vernederingen hoort de gevechten die hij moest voeren met een aap.

 

 

 

Posted in Italië, Kunst, Toscane | Leave a comment

Madonna dal collo lungo

De Madonna met de lange nek’ (in Italië bekend als Madonna dal collo lungo is voltooid door Parmigiano rond 1540 voor de kerk van Orde der Serviten in Parma maar nu bevindt het sinds 1948 in het Uffizi museum in Florence.

Parmigiano (geen kaas maar ‘klein mannetje uit Parma’) -de bijnaam van Girolamo Francesco Maria Mazzola- is slechts 37 jaar oud geworden; hij leefde van 1503 tot 1540. In die tijd kon je niet om de macht heen. De Paus of de Medici’s daar moest je wezen om vooruit te komen. Het was voor de kleine man uit Parma lood om oud ijzer want Paus in zijn tijd was Clement VII en tevens lid van de Medici familie.

Alles goed en wel maar waarom die lange nek?

Overdrijven is ook een kunst! We zitten namelijk met Parmigiano midden in het ‘maniërisme’ een stroming na het hoogtepunt van de Renaissance waarin men was uitgekeken op strenge regels. Men wilde beweging, drama en fantasie de vrije hand geven. Eigenlijk is die periode lang verguisd geweest. Wat Parmigiano uithaalde met het madonna-figuur is tamelijk revolutionair: hij maakte van haar een modieus topmodel: niet alleen haar nek maar alles aan haar is lang. De zwanenhals was hot. De engelen rond haar lijken meer vriendinnen die haar baby komen bewonderen dan dat zij er zijn om een religieuze sfeer te verbeelden. Eigenlijk was het een grappige tijd die we nu pas waarderen.

Posted in Italië, Kunst, Toscane | Leave a comment

Morandi

Foto: Herbert List

Giorgio Morandi (Bologna 1890- 1964) is niet alleen een van de bekendste kunstenaars van 20e eeuw van Italië, zijn werk heeft veel schrijvers en filmers geïnspireerd. In Nederland denken we natuurlijk aan de schilder Klaas Gubbels en aan de onlangs overleden dichter Bernlef.

Morandi is bekend door zijn eenvoudige stillevens. De schilder van de stilte werd hij genoemd. Er straalt inderdaad een grote rust en eenvoud uit zijn schilderijen in subtiele tinten. Morandi lijkt zijn leven te hebben gesleten in een kleine wereld van alleen zijn sobere atelier. Kannen, kruiken, een olielamp, een fles; aardewerk, porselein, glas gaf hij een eigen leven maar hij vereeuwigde zelden iets eet- of drinkbaars (op een enkele croissant en glas water na). De vergankelijkheid zat voor hem in de dode dingen. Uiteraard is zijn werk opgenomen in de meest prestigieuze collecties. Onlangs koos President Obama twee Morandi’s uit voor de collectie van het Witte Huis.

In Italie is een bezoek aan het Palazzo d’Accursio in Bologna aan te raden. (aan het Piazza Maggiore; Karel V is hier in 1530 nog tot Koning van Italië gekroond.) waar tegenwoordig het gemeentehuis is gevestigd. Hier is de nalatenschap te zien die de familie Morandi heeft geschonken aan de gemeenschap.

Kleine Morandi

iemand die iets wil
maar dan zo bedekt in
gemompelde kleuren dat je
denkt: hij bedacht zich
nog voor ik het zag.

Bernlef
uit de bundel: Winterwegen 1983

 

 

Posted in Cultuur, Design, Italië, Kunst | Leave a comment

De Lente

De lente is in aantocht. ‘De Lente’ van Sandro Botticelli is echter het hele jaar door te zien in zaal 10 van het Uffizi museum in Florence. Samen met ´De Geboorte van Venus´ is het een van de dertien topstukken waar het museum mee pronkt. Vier zalen zijn alleen al aan deze renaissance meester gewijd en het hadden er meer kunnen zijn, zoals in dit blogje zal blijken. De schilder, die eigenlijk Alessandro Filipepi (Florence 1445 -1510) heet, begon te werken bij een beroemde goudsmid met de naam Botticello, heeft zijn lente geschilderd tussen 1477 en 1482 voor de almachtige bankiers familie De Medici; er gebeurde niets in die tijd zonder fiat van deze Italiaanse familie, tenminste als niet iemand anders de touwtjes tijdelijk in handen kreeg.

De geleerden zijn het er overigens niet over eens wat deze allegorie van de lente precies te betekenen heeft. Of Botticelli zelf bijster geïnteresseerd was in betekenissen is maar zeer de vraag; zo vrij in onderwerkeuze als vandaag was een kunstschepper niet. We zien in ieder geval een bloemen strooiende Flora (zie vorige blog) tegen een wat donkere achtergrond die er verre van lente-achtig uitziet. Waarom geen sappig fris groen met lammetjes? Nee, het publiek wilde drama, Griekse verhalen waren in de mode. De schilders waren in grote concurrentiestrijd met elkaar wie het knapste kon schilderen die kon in de gunst komen van de opdrachtgever.

Sandro, een grappige wat gevoelige man die zichzelf slecht in de hand kon houden (daar zat een gat in), werd aanhanger van Fra Girolamo Savonarola uit Ferrara een dominicaner die gekant was tegen de Renaissance (en De Medici’s!) en geldt als voorlopers van protestante bewegingen die zijn kans afwachtte en de macht van De Medici wist te breken en (tijdelijk) heerser werd over de Florentijnse Republiek. Sandro werd een ‘piagnone’, een  huilebalk, zoals de volgelingen van de sekte werden genoemd. Sandro verwaarloosde zijn werk en zou bijna door honger omkomen zijn als hij niet werd bijgestaan door zijn oude vrienden.

In de carnavalstijd van 1497 riep Savonarola de Florentijnen op om alle ijdelheden (sieraden, schilderstukken, feestkleding, pruiken, speelkaarten en speeltafels) te verbranden op de Piazza della Signoria. Men was kennelijk gek genoeg om er gehoor aan te geven en zelfs een jaar later was het weer raak, toen ging er ook werk van Sandro Botticelli in vlammen op. Doodzonde maar Italianen zijn, nog steeds, gek op drama.

 

 

Posted in Cultuur, Italië, Kunst | Leave a comment

Flora

Sommigen onder ons zijn al moe als ze een museum zien. Ze lopen in Parijs wel in hoog tempo het ene warenhuis in en het andere weer uit maar een museumzaal met Romeinse vazen of Middeleeuwse iconen doet de moed in de schoenen zakken. Om niet voor spelbreker of cultuurbarbaar te worden uitgemaakt sloffen ze maar gedwee mee en gaan te vaak op een bankje zitten. Dat werkt niet.

Wat werkt wel? Wat voorwerk verrichten voordat we op reis gaan en internet is dan erg doeltreffend. Als we er over nadenken is het ook begrijpelijk: we maken onszelf wijs dat we alles moeten zien en er is veel te veel… maar waarom wel met grenzeloze energie door Lafayette en niet het Uffizi? Zowel de shopper als de kunstliefhebber gaat namelijk op eigen terrein gericht te werk. Zij (of hij) gaat daar zeker niet alles bekijken. Complete etages worden overgeslagen, afdelingen laat men links liggen maar dan is er een afdeling met de nieuwe collectie van Stella McCartney! Nergens nog in Nederland te zien. Wat doet een medereiziger die niets om mode geeft? Als ie (hij; zal vast een man zijn…) slim is heeft van de voren iets uitgezocht… een verdieping hoger is namelijk een afdeling met geweldig interessante zakmessen. Het gekke is dat we zeggen en denken graag nieuwe dingen te willen zien en ontdekken maar eigenlijk zijn we pas goed blij als we iets zien dat we al kennen.

Onze tip is dan ook om al thuis iets te bekijken wat we daar kunnen zien ‘in het echt’. Dat werkt altijd. In feite doet het er weinig toe wat je kiest: kies bijvoorbeeld Flora van Titiaan uit het lijstje meesterwerken van het Uffizi in Florence. We lezen bijvoorbeeld dat Rembrandt zijn Saskia als Flora heeft geschilderd en dat Titiaan 90 jaar oud is geworden en buitengewoon menselijke figuren heeft geschilderd met veel karakter en persoonlijkheid, net als Rembrandt maar dan eerder. Als we bij Flora Google afbeeldingen zoeken kom je allerlei blogjes en artikelen tegen vol zin en onzin. Als u zich thuis al hiermee een beetje vermaakt dan stapt u tijdens uw volgende vakantie in rap tempo dwars de zalen door zo op Flora af, of ze nu wel of niet de maîtresse van de schilder is geweest. Ze is werkelijk beeldig!

 

Posted in Cultuur, Italië, Toscane, Vakantie | Leave a comment

Ontdek de geur van Genua…

Cappon Magro

’1492 Christoffel Columbus ontdekt Amerika.’ Cristoforo Colombo (1452-1609) is zijn ware naam want hij kwam immers uit Genua, de oude havenstad aan de Ligurische kust. Heeft pesto, het bekende streekprodukt van Ligurie, misschien ook iets met Colombo te maken? Jazeker! Wij landrotten willen in een haven vis eten maar wat wilden zeelui in die dagen? Die konden na een lange reis gedroogd vlees, erwten en scheepsbeschuit meer zien; die wilden verse groenten en fruit.

Giuseppe Gavotti, ooit rector magnificus van de Italiaanse Academie voor Kookkunst in Savona (vlakbij Genua) heeft het uitgezocht. Hij baseert zich op een brief van Columbus. ‘In de Genuese keuken gebruikt men zelden specerijen maar veel verse groene kruiden.’ doceert hij. Specerijen waren handelswaar; dat ging je omzetten in goud. ’Maar het gebruik van veel verse groene kruiden in de Genuaanse keuken komt vooral door de zeelui.’ Als de haven van Genua in zicht kwam was het vooral de geur van basilicum (op verzoek van Columbus gepland) die met de wind uit de heuvels rond de havenstad via de neuzen der zeebonken de harten sneller deed kloppen.

Een werkelijk culinaire hoogstandje in de Ligurische keuken (met veel groenten o.a. scorzonera = schorseneer!) is volgens de rector cappon magro een gerecht dat ook buiten Genua vaak op tafel komt tijdens kerst. Natuurlijk hoort ook Ravioli en minestrone (soep met veel verse groenten) tot de streekgerechten.

We gaan natuurlijk niet uit luiigheid, als alternatief om Genua te ervaren, pasta koken en er een lik pesto bijdoen uit een pot…  Koop dan liever verse basilicum in een pot en ruik de heuvels van Ligurie. Maal de plant in keukenmachine fijn met knoflook, pijnboompitten/walnoten olijfolie, kaas, peper en zout. Doe genereus en serveer minestrone soep met een flinke eetlepel pesto; da’s zeer Genuees.

 

Posted in Eten, Italië | Leave a comment